HPV, Kolposkopi ve LEEP İstanbul: Rahim Ağzı Değerlendirmesi

HPV nedir ve nasıl bulaşır?

İnsan papilloma virüsü (HPV), cinsel yolla en sık bulaşan viruslardan biridir. 200’den fazla farklı tipi tanımlanmıştır; bunlar genital bölge, anüs, ağız ve boğazı etkileyebilir. Cinsel olarak aktif kişilerin büyük bölümü yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır ve çoğunlukla hiçbir belirti fark etmez.

HPV tipleri iki ana grupta incelenir. Düşük riskli tipler (özellikle 6 ve 11) genital siğillere yol açar; kansere neden olmaz. Yüksek riskli tipler (16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 ve diğerleri) uzun süre vücutta kaldığında rahim ağzındaki hücrelerde değişikliklere ve nadiren kansere yol açabilir. Rahim ağzı kanserlerinin büyük bölümünden HPV 16 ve HPV 18 sorumludur.

Virüs; cinsel temas, cilt-cilt teması ve nadiren doğum sırasında anneden bebeğe geçebilir. Bulaşmanın belirli bir tarihte ve belirli bir kişiden olduğunu söylemek çoğu zaman mümkün değildir; virüs yıllarca belirti vermeden bekleyebilir. Bu nedenle bir HPV sonucu, eşe sadakatsizlik kanıtı değildir ve suçlama gerekçesi yapılmamalıdır.

HPV pozitifliği ne anlama gelir?

HPV testinin pozitif çıkması, rahim ağzında yüksek riskli bir HPV tipinin saptandığını gösterir; kanser olduğu anlamına gelmez. Sağlıklı bir bağışıklık sistemi enfeksiyonların çoğunu bir–iki yıl içinde kendiliğinden temizleyebilir. Riski artıran durum, aynı yüksek riskli tipin kalıcı olmasıdır.

Sonucun nasıl yorumlanacağını belirleyen başlıca öğeler şunlardır:

• HPV tipi: HPV 16 ve HPV 18 diğer yüksek riskli tiplerden daha yüksek risk taşır; bu nedenle tip sonucu ayrı bildirilir.
• Smear (sitoloji) sonucu: HPV pozitif ve smear normal olabilir; HPV pozitif ve smear anormal olabilir. Yaklaşım ikisinin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir.
• Önceki testler: Daha önce normal sonuçlar varsa risk daha düşüktür; ilk kez pozitif çıkıyorsa mevcut durum farklı değerlendirilir.
• Yaş, gebelik planı ve bağışıklık durumu: Genç hastalarda ve gebelik planı olanlarda gereksiz işlemden kaçınmak ayrıca önem taşır.

Önemli: HPV’yi tamamen ortadan kaldırdığı kanıtlanmış rutin bir ilaç yoktur. “Tedavi”, HPV’nin oluşturduğu siğillerin veya rahim ağzındaki hücre değişikliklerinin yönetimini ifade eder.

Rahim ağzında hücre değişikliği nasıl gelişir?

Rahim ağzının dış yüzeyi (ektoserviks) pullu (skuamöz) hücrelerle, kanal içi (endoserviks) ise bez (glandüler) hücrelerle döşelidir. İki yapının birleştiği bölge “dönüşüm zonu” olarak adlandırılır ve HPV’nin en sık yerleştiği alandır; kanser öncüsü değişikliklerin çoğu burada ortaya çıkar.

Yüksek riskli bir HPV tipi bu bölgede kalıcı hale geldiğinde hücrelerin olgunlaşması bozulabilir. Bu süreç genellikle aşamalıdır: önce hafif değişiklikler (CIN 1), sonra orta (CIN 2) ve yüksek dereceli değişiklikler (CIN 3) görülebilir. İlerleme çoğu kişide yıllar sürer; bu uzun süre taramayı etkili kılar, çünkü lezyon kansere dönüşmeden yakalanabilir. Her hafif değişiklik ilerlemez; önemli olan değişikliğin derecesi, kalıcılığı ve kişinin risk faktörleridir.

Smear testi ve HPV testi nasıl yapılır, ne sıklıkla tekrarlanır?

Rahim ağzı taraması iki test üzerine kuruludur. Smear (Pap testi / sıvı bazlı sitoloji) rahim ağzından alınan hücrelerin mikroskopta incelenmesidir. HPV DNA testi ise aynı örnekten yüksek riskli HPV varlığını araştırır. Örnek alma işlemi birkaç dakika sürer ve genellikle jinekolojik muayeneye benzer.

Testten önce 24–48 saat cinsel ilişki, vajinal duş, vajinal ilaç ve krem kullanımından kaçınılması, adet kanaması sırasında test yapılmaması önerilir. Tarama aralığı yaşa, test türüne ve önceki sonuçlara göre değişir; ulusal tarama programlarında genellikle 30 yaş civarından başlayan ve yaklaşık beş yıllık aralıklarla yapılan HPV temelli tarama kullanılır. Anormal bir sonuç, HPV pozitifliği, bağışıklığı baskılanmış hastalar veya geçmişte rahim ağzı lezyonu geçirmiş kişiler için aralık daha kısa olabilir; kişisel plan muayenede belirlenir.

HPV testlerinin türleri ve genotipleme

Yüksek riskli HPV testleri, viral DNA veya RNA’yı arar. Bazı testler yüksek riskli tiplerin tümünü bir arada “pozitif/negatif” olarak bildirir; bazıları ise HPV 16 ve HPV 18’i ayrı, diğer yüksek riskli tipleri grup olarak bildirir (kısmi genotipleme). Genotipleme önemlidir, çünkü HPV 16 ve 18 pozitifliği, smear normal olsa bile kolposkopiyi gerektiren daha yüksek riskle ilişkilidir. Kendi kendine örnek alma (self-sampling) gibi yöntemler tarama programlarına katılımı artırmak için kullanılabilir; pozitif sonuçta yine hekim değerlendirmesi gerekir.

Sıvı bazlı sitoloji, yetersiz örnek ve “değerlendirilemedi” sonucu

Smear örneği sıvı bazlı (LBC) veya geleneksel yaymayla alınabilir; sıvı bazlı yöntem aynı örnekle HPV testine de olanak verir. Bazen örnek “yetersiz” veya “değerlendirilemez” olabilir (az hücre, kan, iltihap nedeniyle). Bu bir anormallik değildir; genellikle kısa süre sonra, iltihap tedavi edildikten ve adet dışında tekrar örnek alınır. Aynı sonucun üst üste tekrarlanması durumunda kolposkopi planlanabilir.

Anormal smear sonuçları ne anlama gelir?

Smear sonucu tanı değil, risk bildirimidir. Aşağıdaki başlıklar sonuçlarda sık görülür:

Yukarıdaki tablo genel bilgidir. Aynı sonuç farklı hastalarda farklı kararlar gerektirebilir; yaş, HPV tipi, önceki sonuçlar ve gebelik durumu yaklaşımı değiştirir. Daha ayrıntılı bilgi için ASC-US, LSIL, HSIL ve ASC-H rehberlerine bakabilirsiniz.

Kolposkopi nedir, nasıl yapılır?

Kolposkopi, rahim ağzının ışıklı bir büyüteçle (kolposkop) incelenmesidir. Jinekolojik muayene pozisyonunda yapılır; vücuda girilen bir kamera veya cerrahi alet yoktur. Rahim ağzına sirke asidi (asetik asit) ve gerekirse iyot çözeltisi (Lugol) sürülür; anormal alanlar bu sayede belirginleşir. Şüpheli alan görülürse bu bölgeden küçük biyopsi parçaları alınabilir.

Kolposkopi ne zaman önerilir?

• HPV 16 veya HPV 18 pozitifliğinde
• Anormal smear sonucunda (ör. LSIL, ASC-H, HSIL, tekrarlayan ASC-US)
• Yüksek riskli HPV’nin kalıcı olduğu durumlarda
• Rahim ağzında şüpheli görünüm, temas sonrası kanama veya açıklanamayan akıntı varlığında
• LEEP/konizasyon sonrası takipte, gerekli görüldüğünde

İşlem ağrılı mıdır, ne kadar sürer?

İşlem genellikle 10–20 dakika sürer ve çoğu kişide jinekolojik muayeneye benzer. Sirke asidi hafif yanma yapabilir. Biyopsi alınırken kısa süreli kramp veya batma hissi olabilir. Anestezi gerekmez; ağrı kontrol seçenekleri hastayla konuşulabilir. Kolposkopi sonrasında birkaç gün hafif lekelenme veya koyu renkli akıntı görülebilir; yoğun kanama, ateş veya kötü kokulu akıntıda hekime başvurulmalıdır. Biyopsi alındıysa 3–7 gün tampon, vajinal duş ve cinsel ilişkiden kaçınılması önerilir.

Kolposkopi adet kanaması sırasında yapılmaz. Gebelikte de güvenle yapılabilir; gebelikte genellikle yalnızca kanser şüphesi olan alanlardan biyopsi alınır. Ayrıntılar için kolposkopi rehberine bakınız.

Kolposkopiye hazırlık ve işlem sonrası bakım

İşlem öncesinde

• Adet kanaması dışında bir günü tercih edin; kanama varsa randevu ertelenebilir.
• İşlemden önceki iki gün vajinal ilaç, krem, duş ve cinsel ilişkiden kaçının.
• Tüm HPV, smear ve önceki kolposkopi/biyopsi raporlarınızı getirin.
• Kullandığınız kan sulandırıcı ilaçları ve alerjilerinizi (özellikle iyot, lateks) önceden bildirin.
• Gebe olma ihtimaliniz varsa mutlaka söyleyin.

İşlemden sonra

• Biyopsi alınmadıysa günlük yaşamınıza hemen dönebilirsiniz.
• Biyopsi alındıysa birkaç gün koyu renkli, “kahve telvesi” benzeri akıntı olması beklenir.
• Bir hafta kadar tampon, vajinal duş ve cinsel ilişkiden uzak durun.
• Patoloji sonucu genellikle 7–14 gün içinde çıkar; sonucu muayenede birlikte değerlendirmek en doğrusudur.

Endoservikal örnekleme (kürtaj) ne zaman gerekir?

Kolposkopi sırasında rahim ağzı kanalının içi görülemiyorsa veya bez hücresi lezyonu (AGC/AIS) şüphesi varsa, kanal içinden küçük bir örnek (endoservikal küretaj, ECC) alınabilir. İşlem kısa süreli kramp yapar; amacı kanal içine uzanan lezyonu atlamamaktır. Gebelikte ECC yapılmaz.

Kolposkopi “normal” çıkarsa ne olur?

HPV pozitifliği nedeniyle yapılan kolposkopide şüpheli alan görülmemesi veya biyopsinin normal çıkması sık yaşanan bir durumdur. Bu, enfeksiyonun temizlenmekte olabileceğini düşündürür; ancak HPV tipi ve smear sonucuna göre belirli aralıklarla (çoğunlukla 6–12 ay) HPV ve smear takibi önerilir. “Normal” sonucun ardından kontrolleri aksatmamak önemlidir; çünkü kalıcı enfeksiyon yeniden değerlendirme gerektirir.

Biyopsi sonuçları: CIN 1, CIN 2, CIN 3 ve AIS

CIN (servikal intraepitelyal neoplazi), rahim ağzı yüzeyindeki hücrelerde saptanan kanser öncüsü değişikliğin derecesini anlatır. CIN kanser tanısı değildir; ancak tedavi edilmeyen yüksek dereceli lezyonların bir bölümü yıllar içinde invaziv kansere ilerleyebilir.

Genç ve çocuk sahibi olmak isteyen hastalarda CIN 2 için hemen tedavi yerine izlemin de bir seçenek olabileceği; ancak bunun düzenli takip ve hasta uyumu gerektirdiği kılavuzlarda belirtilir. CIN 1, CIN 2 ve CIN 3 rehberi bu konuyu ayrıntılı anlatır.

Patoloji raporunu anlamak: kenarlar, kanal içi örnek, p16

Biyopsi veya LEEP/konizasyon patoloji raporunda yalnızca “CIN 2” veya “CIN 3” yazması yetmez; raporun birkaç başlığı tedavi ve takip kararını etkiler:

• Cerrahi sınır (kenar): Çıkarılan dokunun kenarlarında lezyon olup olmadığı. Kenarların temiz olması beklenir; pozitif kenar, çoğunlukla daha sıkı takip veya ek işlem tartışılması anlamına gelir.
• Endoservikal kanal durumu: Lezyonun kanal içine uzanıp uzanmadığı. Uzanım varsa işlem seçimi ve takip değişebilir.
• Bez hücresi bulgusu (AIS): Skuamöz lezyonlardan farklı bir yaklaşım gerektirir.
• İnvazyon bulgusu: Mikroinvaziv veya invaziv kanser saptanırsa tedavi planı jinekolojik onkoloji ilkelerine göre yeniden yapılır.
• p16 gibi yardımcı boyalar: Düşük ve yüksek dereceli lezyonu ayırmaya yardımcı olabilir; tek başına karar verdirmez.

Raporunuzu anlamadığınız bir ifade varsa muayenede sormaktan çekinmeyin. Patoloji lamlarının ikinci bir uzman tarafından yeniden değerlendirilmesi, özellikle sınırda veya şüpheli sonuçlarda faydalı olabilir.

LEEP nedir, ne zaman gerekir?

LEEP (loop electrosurgical excision procedure), rahim ağzındaki anormal bölgenin ince bir elektrikli tel halka ile çıkarılmasıdır. Hem tedavi edicidir hem de çıkarılan dokunun patolojik incelenmesine olanak verir; böylece daha ileri bir lezyon olup olmadığı da değerlendirilir.

Hangi durumlarda düşünülür?

• Biyopsi ile doğrulanmış CIN 2–CIN 3 olgularında
• Kolposkopide tüm lezyonun görüldüğü ve invaziv kanser düşünülmediği durumlarda
• Yüksek dereceli smear (HSIL) sonrası, seçilmiş hastalarda doğrudan tedavi gerektiğinde
• Önceki tedavinin tamamlayıcısı olarak, sınır pozitifliği saptandığında

İşlem nasıl yapılır?

LEEP uygun hastalarda lokal anestezi ile, ameliyathane gerektirmeden poliklinik koşullarında yapılabilir; yaklaşık 10–20 dakika sürer ve çoğu hasta aynı gün evine dönebilir. Çıkarılan doku boyutu lezyonun büyüklüğüne ve yerleşimine göre belirlenir. Genç ve gebelik planı olan hastada gereksiz doku kaybından kaçınmak için çıkarılan doku mümkün olduğunca sınırlı tutulur.

İyileşme ve olası riskler

• İlk günlerde hafif kramp ve ağrı kesici ile kontrol edilebilen rahatsızlık olabilir.
• 2–4 hafta süren kanlı veya sulu akıntı, ikinci–üçüncü haftada pıhtılaşma kabuğunun düşmesiyle geçici kanama görülebilir.
• İşlem sonrası 4 hafta kadar cinsel ilişki, tampon ve havuz/deniz gibi aktivitelerden kaçınılması önerilir; kesin süre hekimin kontrolüne göre belirlenir.
• Nadir risklerdir: yoğun kanama, enfeksiyon, rahim ağzında darlık ve sonraki gebeliklerde erken doğum riskinde hafif artış (çıkarılan doku miktarı arttıkça risk artabilir).

LEEP’ten sonra HPV’nin tamamen ortadan kalkacağı garanti edilemez; bu nedenle HPV ve smear takibi sürdürülür. Ayrıntılar için LEEP rehberine bakabilirsiniz.

LEEP gününün akışı ve iyileşme takvimi

İşlem günü

LEEP öncesinde gebelik testi, enfeksiyon ve kanama riski değerlendirilir; yapılacak işlem ve olası riskler hastaya anlatılır. Rahim ağzı lokal anestezi ile uyuşturulur; ince tel halka ile dönüşüm zonu çıkarılır ve kanayan alan kontrol altına alınır. Çıkarılan doku patolojiye gönderilir. Hasta kısa bir gözlemden sonra evine döner.

İlk hafta

Hafif kramp, kanlı veya sulu akıntı olağandır. Ağır kaldırmaktan ve yoğun egzersizden kaçının; sıcak duş yerine ılık duş tercih edin.

İkinci–dördüncü hafta

İşlem alanında oluşan kabuk 7–14. günlerde dökülebilir ve geçici, çoğunlukla hafif kanama görülür. Bu dönemde cinsel ilişki, tampon ve havuz/deniz kullanımından kaçınılır.

Kontrol

Genellikle 4–6 hafta içinde iyileşme kontrolü yapılır ve patoloji sonucu birlikte değerlendirilir. Sonrasında HPV ve smear takibi başlar.

Hemen başvurmanız gereken belirtiler

• Pedi bir saatte dolduran yoğun kanama veya büyük pıhtılar
• 38 °C üzeri ateş veya titreme
• Giderek artan alt karın ağrısı
• Kötü kokulu, irinli akıntı

Konizasyon nedir, LEEP’ten farkı nedir?

Konizasyon, rahim ağzından koni şeklinde doku parçası çıkarılmasıdır. LEEP ve konizasyon ayrı işlemlerdir; ancak ikisi de CIN 2–3 gibi kanser öncüsü lezyonların tedavisinde kullanılabilir. Konizasyon genellikle daha derin veya farklı biçimde doku çıkarmayı ifade eder ve soğuk bıçak (skalpel), lazer veya LEEP teli ile yapılabilir.

İşlem seçimi lezyonun yerleşimi, kanal içine uzanımı, önceki sonuçlar, kanser şüphesi ve hastanın gebelik planına göre yapılır. Ayrıntılı bilgi: LEEP ile konizasyon farkı ve konizasyon ameliyatı.

Rahim ağzını koruyan yaklaşım ve gebelik planı

Rahim ağzından çıkarılan doku miktarı, sonraki gebeliklerde rahim ağzı yetmezliği veya erken doğum riskini etkileyebilir. Bu nedenle özellikle genç ve çocuk sahibi olmayan hastalarda hedef, hastalığı tam ve güvenli biçimde tedavi ederken gereksiz doku kaybını ve tekrarlayan işlemleri önlemektir.

• CIN 2’de yaşa ve gebelik hedefine uygun olduğunda kontrollü izleme alternatifi görüşülür.
• Eksizyon gerektiğinde derinlik ve genişlik kolposkopi bulgularına göre planlanır.
• Kılavuzlarda, seçilmiş olgularda (lezyonun tamamı görülebiliyorsa, kanal içine uzanım ve bez hücresi lezyonu yoksa) ablatif yöntemlerin de seçenek olabileceği belirtilir. Uygunluk kolposkopi ve biyopsi sonucuna göre hekim tarafından belirlenir.
• Tedavi sonrasında gebelik için uygun zamanlama ve takip planı yapılır.

LEEP ve sonraki doğum

LEEP veya konizasyon sonrası doğum yöntemi, rahim ağzının durumuna ve gebeliğin seyrine göre belirlenir; geçirilmiş LEEP kendi başına sezaryen gerektirmez. Çıkarılan doku miktarı fazla olan hastalarda erken doğum riski hafifçe artabileceğinden, gebelik takibinde rahim ağzı uzunluğu ultrasonla izlenebilir ve gerekirse koruyucu önlemler (ör. serklaj veya progesteron) değerlendirilir. Bu nedenle LEEP geçirmiş olduğunuzu gebelik sürecinde doğum hekiminize mutlaka bildirmelisiniz.

Tedaviden sonra takip neden önemlidir?

LEEP, konizasyon veya CIN tedavisinden sonra yüksek riskli HPV bir süre pozitif kalabilir. Bu nedenle genellikle ilk yıl içinde HPV ve smear (gerektiğinde kolposkopi) kontrolleri yapılır; ardından tarama aralığı sonuçlara göre uzatılır. Yüksek dereceli lezyon geçirmiş kişilerde riskin uzun yıllar sürdüğü bilindiğinden takibin aksatılmaması gerekir. Takip planınız patoloji sonucunuza (kenarlar, kanal içi örnekleme) göre kişiselleştirilir.

Tedavi sonrası örnek takip takvimi

Takip planı patoloji sonucunuza ve HPV tipinize göre değişir. Aşağıdaki akış yalnızca genel bir fikir vermek içindir; sizin için uygun program hekiminiz tarafından belirlenir:

Genital siğil nedir, nasıl tedavi edilir?

Genital siğiller (kondilom), çoğunlukla HPV 6 ve 11 tiplerinin neden olduğu, deride veya mukozada ortaya çıkan kabarık veya karnabahar benzeri lezyonlardır. Kansere yol açmazlar; ancak hasta için rahatsız edici olabilir ve bulaşıcıdır. Siğil tedavisinde ilaç krem/solüsyonlar, dondurma (kriyoterapi), elektrokoter, lazer veya cerrahi eksizyon kullanılabilir. Tedaviden sonra tekrarlama görülebilir; çünkü virüs çevre dokuda kalabilir. Ayrıntılar: genital siğil tedavisi, lazerle siğil tedavisi.

HPV aşısı kimlere önerilir, pozitif olana yapılabilir mi?

HPV aşısı yeni enfeksiyonlara karşı koruma sağlar; mevcut enfeksiyonu veya lezyonu tedavi etmez. En yüksek yarar, virüsle karşılaşmadan önce (genellikle 9–14 yaş) yapıldığında görülür; ancak daha ileri yaşlarda da yaş ve risk durumuna göre değerlendirilebilir. Aşı yaptırmış kişilerde de düzenli rahim ağzı taraması gereklidir, çünkü aşı tüm yüksek riskli tipleri kapsamaz. HPV pozitifken aşı yapılıp yapılmayacağı kişisel değerlendirmeyle belirlenir. Daha fazla bilgi: HPV kanser demek midir?

HPV’yi artıran ve kalıcılığa yol açan faktörler

• Sigara: Yüksek riskli HPV’nin kalıcı olma ve lezyonların ilerleme olasılığını artırır. Bırakmak en etkili kişisel adımlardan biridir.
• Bağışıklık baskılanması: HIV, organ nakli ve bağışıklığı baskılayan ilaçlar riski artırır; bu hastalarda takip daha sık yapılır.
• Çok sayıda partner veya partnerin riskli temas öyküsü: Yeniden enfeksiyon olasılığını artırır.
• Düzenli tarama yapılmaması: Lezyonların erken dönemde yakalanmasını engeller.

Prezervatif HPV bulaşını tamamen engellemez, ancak riski azaltır. “Bitkisel” veya “bağışıklık güçlendirici” ürünlerin HPV’yi temizlediğine dair güçlü bilimsel kanıt yoktur; bu ürünlerle zaman kaybedilmemeli ve tarama/takip aksatılmamalıdır.

Bağışıklığı baskılanmış hastalarda ve ileri yaşta HPV

HIV enfeksiyonu, organ nakli, uzun süreli steroid veya biyolojik ilaç kullanımı gibi bağışıklığı baskılayan durumlarda HPV’nin temizlenmesi zorlaşır ve lezyonların ilerleme riski artar. Bu hastalarda tarama daha erken başlatılabilir, takip aralıkları kısalır ve tedavi sonrası yakın izlem gerekir.

Menopoz sonrasında ve ileri yaşta da rahim ağzı kanserinden korunmak için tarama sonuçlarına göre takip sürdürülür. Daha önce yüksek dereceli lezyon geçirmiş kişiler için tarama, genel tarama yaşını geçse bile devam edebilir. Menopoz sonrası vajinal kanama her zaman değerlendirilmelidir.

HPV, gebelik ve doğum

HPV pozitifliği gebe kalmaya engel değildir. Gebelikte rahim ağzı taraması ve gerektiğinde kolposkopi güvenle yapılabilir. LEEP/konizasyon gebelik sırasında yalnızca kanser şüphesi gibi özel durumlarda düşünülür; çoğu zaman doğum sonrasına ertelenir. Genital siğiller gebelikte büyüyebilir; tedavi seçenekleri gebelik için güvenli olanlarla sınırlıdır. HPV tek başına sezaryen endikasyonu değildir. Ayrıntı: gebelerde genital siğil.

Gebelikte kolposkopi ve takip

Gebelikte rahim ağzı değişiklikleri (örneğin gebelikle birlikte rahim ağzında gelişen ektopi ve damarlanma artışı) görünümü değiştirebilir; kolposkopi deneyimli hekim tarafından yapılmalıdır. Gebelikte kolposkopinin amacı invaziv kanseri dışlamaktır; CIN 2–3 gibi yüksek dereceli lezyonlar çoğu zaman doğum sonrasına kadar izlenir ve tedavi doğumdan sonra (genellikle 6–8 hafta sonra) planlanır. HPV tek başına sezaryen endikasyonu değildir.

Partnerle iletişim ve psikolojik yük

HPV sonucu birçok kişide kaygı, suçluluk veya partnerden şüphelenme duygusu yaratabilir. Oysa HPV yaygındır, uzun süre sessiz kalabilir ve bulaş zamanı çoğu kez belirlenemez. Sonucu partnerle sakin bir dille, “yaygın bir virüs, takip ve gerekirse tedavi var” çerçevesinde konuşmak çoğu zaman en sağlıklı yaklaşımdır. Gerekirse eşin de muayene olması, aşı ve korunma yöntemlerinin değerlendirilmesi hekimle konuşulabilir. Kaygı günlük yaşamı etkiliyorsa destek almak yardımcı olabilir.

Erkeklerde HPV ve eşlerin durumu

Erkekler HPV’yi taşıyabilir ve bulaştırabilir; genital siğil, anal ve peniste lezyonlar, ağız-boğaz bölgesinde enfeksiyonlar görülebilir. Erkekler için rutin bir HPV tarama testi bulunmaz; şüpheli lezyon varsa muayene gerekir. Eş ya da partnerin tedavi veya aşı ihtiyacı kişisel değerlendirmeyle belirlenir. Bkz. erkeklerde genital siğil, oral HPV.

Sık duyulan yanlış inanışlar

• “HPV pozitifse kanserim vardır.” Hayır. Pozitiflik risk bildirimidir; çoğu kişide enfeksiyon kendiliğinden geçer.
• “Smear normalse HPV bakmaya gerek yok.” Smear ve HPV testleri birbirini tamamlar; HPV pozitif ve smear normal olabilir.
• “Aşı olduysam smear yaptırmama gerek yok.” Aşı tüm tipleri kapsamaz; tarama yine gereklidir.
• “LEEP olduysam HPV tamamen bitti.” Anormal doku çıkarılır; virüs bir süre kalabilir, takip şarttır.
• “Bitkisel ürünler HPV’yi temizler.” Bunu gösteren güvenilir kanıt yoktur.
• “Genital siğil olmayan kişide HPV yoktur.” Yüksek riskli tipler belirti vermez; siğil yapan tipler farklıdır.

Vulvar ve anal bölgede HPV ilişkili değişiklikler

HPV; vulva, vajina ve anüs bölgesinde de kanser öncüsü değişikliklere yol açabilir. Rahim ağzı kanseri gibi rutin bir tarama programı bu bölgeler için genel nüfusta yaygın değildir; ancak yüksek riskli gruplarda (bağışıklığı baskılanmış hastalar, geçmişte yüksek dereceli vulvar veya servikal lezyon geçirenler) hekim ek muayene ve gerekirse anal sitoloji veya biyopsi önerebilir. Vulvada veya anal bölgede geçmeyen yara, kabarıklık, beyazlaşma veya renk değişikliği muayene gerektirir.

HPV ile ilişkili diğer bölgeler

HPV yalnızca rahim ağzıyla sınırlı değildir; vulva, vajina, anüs, penis, ağız ve boğaz bölgesinde de lezyonlara ve nadiren kanserlere yol açabilir. Bu nedenle vulva veya vajinada geçmeyen yara, kabarıklık, renk değişikliği, uzun süren kaşıntı veya kanama muayene gerektirir. Vulvar ve vajinal intraepitelyal neoplaziler uygun biyopsiyle tanınır ve çoğu zaman cerrahi veya lokal tedaviyle yönetilir.

Rahim ağzı kanseri belirtileri ve HPV ile ilişkisi

Rahim ağzı kanserinin erken dönemde belirtisi olmayabilir; bu yüzden tarama hayat kurtarıcıdır. İleri dönemde ilişki sonrası kanama, adet dışı veya menopoz sonrası kanama, kötü kokulu akıntı, kasık ağrısı ve idrar/bağırsak yakınmaları ortaya çıkabilir. Bu belirtiler başka hastalıklara da bağlı olabilir ancak mutlaka değerlendirilmelidir. Rahim ağzı kanserinin tanı ve tedavisi hakkında rahim ağzı kanseri rehberine bakabilirsiniz.

Sonucum şöyle çıktı: ilk adım ne olmalı?

İkinci görüş ve muayeneye hazırlık

Başka bir merkezde LEEP, konizasyon veya ameliyat önerilmişse, patoloji preparatlarının yeniden incelenmesi ve kolposkopi görüntülerinin değerlendirilmesi tedavi planını değiştirebilir. Muayeneye gelirken HPV ve smear raporlarının tamamını (tarih ve laboratuvar bilgisiyle), önceki kolposkopi ve biyopsi sonuçlarını, LEEP/konizasyon patolojisini ve kullandığınız ilaçları getirmeniz yararlıdır. Yalnızca sonuç fotoğrafı yerine tam rapor tercih edilir.

Prof. Dr. Hanifi Şahin ile HPV ve kolposkopi değerlendirmesi

Muayenede önce HPV ve smear raporlarınız ile önceki işlemleriniz gözden geçirilir. Gerekirse kolposkopi yapılır, şüpheli alanlardan biyopsi alınır ve sonuç patoloji ile birleştirilerek tedavi veya takip planı yapılır. Hedef; yüksek dereceli lezyonu atlamamak, düşük riskli durumda ise gereksiz işlemden kaçınmak ve gebelik planını gözetmektir. Başka merkezde LEEP, konizasyon veya ameliyat önerilmiş hastalar, raporlarıyla birlikte ikinci görüş için başvurabilir.

Kaynaklar ve içerik ilkeleri

Bu rehber, hastaların HPV, kolposkopi ve LEEP hakkında temel kavramları anlamasına yardımcı olmak için hazırlanmıştır; kişisel muayene, tanı veya tedavi önerisinin yerine geçmez. Hazırlanırken aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır:

• ASCCP: 2019 Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors
• World Health Organization: Cervical cancer fact sheet ve rahim ağzı kanserinin ortadan kaldırılması stratejisi
• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG): Cervical Cancer Screening ve Abnormal Cervical Screening Results kılavuzları
• European Society of Gynaecological Oncology (ESGO): rahim ağzı kanseri kılavuzları
• T.C. Sağlık Bakanlığı: Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) tarama programı

Tıbbi içerik sorumlusu: Prof. Dr. Hanifi Şahin.